Оромгоҳи Абулқосим Фирдавсӣ дар шаҳри бостонии Тӯс, дар наздикии Машҳад, яке аз муҳимтарин ёдгориҳои адабӣ ва фарҳангии Эрон мебошад.
Абулқосим Фирдавсӣ яке аз бузургтарин шоирони адабиёти форсӣ ба шумор меравад. Ӯ тақрибан соли 940 милодӣ дар минтақаи Тӯс ба дунё омадааст ва қисми зиёди умри худро ба эҷоди «Шоҳнома» бахшидааст.
«Шоҳнома» бузургтарин асари ҳамосавии адабиёти форсӣ ба ҳисоб меравад. Фирдавсӣ онро тақрибан дар соли 1010 милодӣ ба анҷом расонд. Асар аз достонҳои қаҳрамонӣ, ривоятҳои подшоҳон ва қиссаҳои марбут ба таърихи афсонавӣ ва фарҳангии Эрони бостон иборат аст.
Аз нигоҳи илмӣ, «Шоҳнома» китоби таърих ба маънои муосири ин мафҳум нест. Он пеш аз ҳама як асари адабӣ ва ҳамосавӣ мебошад, ки дар он ривоятҳои афсонавӣ, анъанаҳои шифоҳӣ ва баъзе унсурҳои хотираи таърихии эрониён бо ҳам омезиш ёфтаанд.
Дар бораи соли вафоти Фирдавсӣ миёни манбаъҳои таърихӣ ихтилоф вуҷуд дорад. Санаҳои гуногун пешниҳод шудаанд ва бинобар ин, муайян кардани як соли комилан қатъӣ душвор аст. Фирдавсӣ дар Тӯс ба хок супурда шудааст.
Бинои имрӯзаи оромгоҳи Фирдавсӣ дар солҳои 1928–1934 сохта шуд ва соли 1934 расман ифтитоҳ гардид. Ин маросим дар доираи таҷлили ҳазорсолагии Фирдавсӣ баргузор шуд.
Меъмории оромгоҳ аз меъмории Эрони бостон таъсири зиёд гирифтааст. Дар тарҳи он унсурҳои геометрӣ, сутунҳо ва шаклҳое истифода шудаанд, ки ба меъмории давраи Ҳахоманишиён ишора мекунанд. Дар сохтори бино таъсири меъмории Тахти Ҷамшед ва оромгоҳи Куруши Бузург дар Пасоргод низ дида мешавад.
Тарҳи нахустини оромгоҳро меъмори эронӣ Карим Тоҳирзода Беҳзод пешниҳод кард. Баъдтар меъмор ва бостоншиноси фаронсавӣ Андре Годар дар таҳияи тарҳ ва иҷрои ниҳоии он нақши муҳим дошт.
Бинои асосӣ аз мармари сафед сохта шуда, бар пояи баланд ҷойгир аст. Шаклҳои геометрӣ, сутунҳо ва навиштаҷоти рӯйи бино ба унсурҳои меъмории Эрони бостон иртибот доранд.
Маҷмааи оромгоҳ соли 1969 васеъ ва бозсозӣ карда шуд. Дар қисми зерини маҷмаа толоре сохта шудааст, ки бо навиштаҷот ва тасвирҳои марбут ба достонҳои «Шоҳнома» оро дода шудааст.
Имрӯз оромгоҳи Фирдавсӣ танҳо макони дафни як шоири бузург нест. Он яке аз марказҳои муҳими фарҳангӣ ва адабии Эрон буда, робитаи миёни Фирдавсӣ, «Шоҳнома», забони форсӣ ва мероси фарҳангии Эронро нишон медиҳад.
📍 Тӯс, вилояти Хуросони Разавӣ, Эрон