Eron janubida, Kuh-e Rahmat tog‘i etagida ming yillar davomida tarixni o‘zida saqlab kelayotgan ulkan xarobalar mavjud. Bu — Persepolis, fors tilida Taxt-e Jamshid nomi bilan mashhur bo‘lgan qadimiy shahar.
Persepolisning monumental majmuasi Ahamoniylar podshohi Doro I davrida, taxminan miloddan avvalgi 518-yilda barpo etila boshlandi. Keyinchalik uning vorislari, xususan Kserks I va Artakserks I, qurilish ishlarini davom ettirib, majmuani yanada kengaytirdilar.
Bu yer oddiy saroylar to‘plami emas edi.
Ulkan tosh ayvonlar, baland ustunlar, tantanali zallar va nafis barelyeflar Ahamoniylar davlatining qanday tasavvur qilinganini ko‘rsatadi. Ayniqsa, saroy zinapoyalaridagi tasvirlarda imperiyaning turli hududlaridan kelgan delegatsiyalar podshoh huzuriga sovg‘alar olib kelayotgani aks ettirilgan.
Bugungi tadqiqotchilar uchun bu barelyeflar shunchaki bezak emas. Ular qadimgi Eron jamiyati, kiyim-kechaklari, marosimlari va Ahamoniylar davlatining turli xalqlarni qanday tasvirlagani haqida muhim ma’lumot beradi. Persepolis qurilishida imperiyaning turli hududlaridan kelgan hunarmandlar ham qatnashganini mixxatli ma’muriy lavhalar tasdiqlaydi.
Persepolis me’morchiligining yana bir o‘ziga xos jihati — unda turli madaniy an’analar uyg‘unlashganidir. Majmua Mesopotamiya me’morchiligi ta’sirini ham o‘zida aks ettiradi, biroq natijada Ahamoniylar davriga xos mustaqil va monumental me’moriy uslub shakllangan.
Miloddan avvalgi 330-yilda Aleksandr Makedonskiy Persepolisga yetib kelgan. Shahar talon-toroj qilinib, saroylar yong‘in natijasida vayron bo‘lgan. Ammo olov bu joyning xotirasini butunlay yo‘q qila olmadi. Tosh ustunlar, zinapoyalar va barelyeflar bugungi kungacha Ahamoniylar davrining bir qismini hikoya qilib kelmoqda.
Bugun Persepolis bo‘ylab yurganingizda, shunchaki qadimiy xarobalarni ko‘rmaysiz.
Siz minglab yillar avval bu yerga kelgan odamlarning izlarini, toshga o‘yilgan san’atni va bir vaqtlar ulkan imperiyaning ramzi bo‘lgan me’morchilikni ko‘rasiz.
Persepolis — tarix tugagan joy emas.
Bu — tarix hali ham toshlar orqali so‘zlayotgan joy.
🇮🇷 Eronning qadimiy tarixini kitoblardan tashqarida his qilishni istasangiz, Persepolis sizga bu mamlakatning o‘tmishini butunlay boshqacha nigoh bilan ko‘rsatishi mumkin.